Mahmut Algünerhan
Danimarka’da 24 Mart Salı günü yapılan genel seçimlerde, Başbakan Mette Frederiksen liderliğindeki Sosyal Demokrat Parti (Socialdemokratiet), 1901 yılından bu yana en düşük oy oranını alarak tarihi bir gerileme yaşadı.
Danimarka’da yaklaşık bir ay süren yoğun kampanya döneminin ardından 4,3 milyon seçmen, parlamentodaki 179 sandalyenin yeni sahiplerini belirlemek için sandık başına gitti. Kesin olmayan sonuçlara göre, Başbakan Frederiksen liderliğindeki sol blok 83 sandalye kazanarak, 78 sandalyede kalan sağ bloğun önünde yer almayı başardı. Ancak zafer, Sosyal Demokratlar için buruk oldu.
Tarihi Düşüş: Yüzde 8,3 Kayıp
Seçimin en çarpıcı sonucu, iktidarın büyük ortağı Sosyal Demokrat Parti cephesinde yaşandı. Parti, bir önceki seçime göre yüzde 8,3 oranında oy kaybederek yüzde 19,2’ye geriledi. Bu sonuçla parlamentoda 16 koltuk kaybeden parti, toplam 34 sandalyeye düşerek son 125 yılın en kötü seçim performansını sergiledi.
Partilerin Oy Dağılımı ve Değişim Oranları
12 partinin yarıştığı seçimlerde oluşan tablo şu şekilde netleşti: Socialdemokratiet yüzde 8,3 gerileyerek yüzde 19,2; Radikale Venstre yüzde 2,2 artışla yüzde 6; Socialistisk Folkeparti yüzde 3,1 artışla yüzde 11,4; Enhedslisten yüzde 1,3 artışla yüzde 6,4; Alternativet yüzde 0,8 artışla yüzde 4,1; Liberal Alliance yüzde 2,6 artışla yüzde 10,5; Venstre yüzde 4 kayıpla yüzde 9,3; Moderaterne yüzde 1,1 gerileyerek yüzde 8,2; Danmarksdemokraterne yüzde 0,3 gerileyerek yüzde 7,8; Dansk Folkeparti yüzde 4,9 artışla yüzde 7,5; Det Konservative Folkeparti yüzde 1,6 artışla yüzde 7,1; Borgernes Parti ise yüzde 2,1 oy aldı.
SEÇİM DÖNEMİNDEKİ ÖNEMLİ KONULAR
Seçim döneminde; savaş, ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland üzerinde hak iddia etmesi, Çin’in giderek daha etkili hâle gelmesi ve Danimarka’nın savunmasını güçlendirmesi gibi konuların yanı sıra, mevcut toplum modelinin korunması da tartışıldı. En dikkat çeken başlıklardan biri ise servet vergisi oldu. Bazı partiler artan ekonomik eşitsizlikle mücadele kapsamında servet vergisini savunurken, sağ partiler bu öneriye karşı çıktı.
Vatandaşlık ve göç politikaları da seçim kampanyasında öne çıkan konular arasında yer aldı. Göç politikası, geçmişe kıyasla farklı bir şekilde ele alındı; tartışmalar yeni göçten ziyade ülkede yaşayan göçmenler üzerine yoğunlaştı. Daha fazla kişinin sınır dışı edilmesi ve uluslararası sözleşmeler de gündemdeydi.
Mevcut yasalara göre Danimarka, yalnızca çifte vatandaşlığa sahip kişilerin vatandaşlığını, işlenen suçun “devletin hayati çıkarlarına zarar vermesi” durumunda geri alabiliyor. Ancak sağ partiler, suç işlemiş yabancıların daha kolay sınır dışı edilmesini savundu.
Çevre politikaları kapsamında içme suyu güvenliği de tartışıldı. Danimarka Çevre Bakanlığı’nın yayımladığı analizde, içme suyu kaynaklarına ilişkin endişe verici bulgulara yer verildi. Nitrat ve pestisit kirliliğine dikkat çekilen raporda, yeraltı suyunun oluştuğu yaklaşık 160 bin hektarlık alanın korunması gerektiği vurgulandı. Partiler temiz içme suyunun önemi konusunda hemfikir olsa da, bu alanlarda gübre ve kimyasal kullanımının yasaklanması konusunda görüş ayrılıkları yaşandı.
Dış politika ve kalkınma yardımları da tartışma başlıkları arasında yer aldı. Bunun yanı sıra refah devletinin finansmanı ve şehir-kırsal dengesi gibi konular da öne çıktı. Özellikle Kopenhag’daki artan konut fiyatları ve yükselen eşitsizlik gündemdeydi.
İç politikada ise 2023 yılında Mette Frederiksen liderliğindeki hükümet tarafından kaldırılan Store Bededag (Büyük Dua Günü) adlı resmî tatil tartışılmaya devam ediyor. Bazı sol partiler bu tatilin yeniden yürürlüğe konmasını desteklerken, sağ partiler ekonomik gerekçelerle karşı çıkıyor.
Öte yandan, hükümetin Fransa ile stratejik nükleer iş birliği anlaşması sunmasının ardından, Danimarka’nın nükleer politikası da yeniden tartışmaya açıldı. Anlaşma mevcut politikayı doğrudan değiştirmese de, bazı partiler ülkenin barış zamanında nükleer silah bulundurmama ilkesinin gözden geçirilmesini istiyor.
