Brüksel’de dün olağanüstü toplanan AB Zirvesi’nde Trump’ın Grönland gerekçesiyle ilan ettiği ek gümrük vergilerini iptal etmesi memnuniyetle karşılanırken, temkinli yaklaşım da devam etti. Üzerinde uzlaşıldığı açıklanan 4 maddenin 3’ü ABD’nin lehine.
Yücel Özdemir
Venezuela Devlet Başkanı Nikolas Maduro ve eşinin 3 Ocak’ta kaçırılmasından hemen sonra sıranın Danimarka’ya bağlı dünyanın en büyük adası Grönland’a geldiğini ilan eden ABD Başkanı Donald Trump’a karşı Avrupa ülkelerinin gösterdiği tepki şimdilik kısmen sonuç vermişe benziyor.
İsviçre’nin Davos kasabasında yapılan Dünya Ekonomik Forumu’na (WEF) katılana kadar, Grönland’ı askeri güç ya da satın alma yoluyla alacağını söyleyen Trump, Davos’ta bu söylediklerinden kısmen geri adım attı. Askeri güç kullanmayacağı açıklaması yapan Trump, Grönland üzerindeki emellerini “bir parça buz” almak şeklinde ifade etti. Aynı forumda NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile görüşen Trump, 1 Şubat’tan itibaren sekiz Avrupa ülkesinden almayı planladığı yüzde 10 ek gümrük vergisinden vazgeçtiğini açıkladı.
‘Bir verdi üç aldı’ anlaşması
Rutte ile Trump arasında varıldığı ilan edilen dört maddelik anlaşmanın detaylarında ek gümrük vergilerinden vazgeçilmesinin bir bedelinin olduğu görülüyor. Anlaşma, ek vergilerin iptali karşılığında 1951 yılında Grönland’a ABD ordusu için imzalanan ve çok sayıda üssün kurulmasına ve işletilmesine izin veren, “Golden Dome/Altın Kubbe” adlı füze savunma kalkanı da dahil olmak üzere üs anlaşmasının yenilenmesi, ABD’nin Grönland’daki yatırımlarda söz hakkı sahibi olması ve NATO üyesi Avrupa ülkelerinin Arktik’in savunmasında daha fazla sorumluluk üstlenmesini içeriyor. Özellikle, ikinci ve üçüncü maddeler ABD’nin Grönland’daki askeri ve ekonomik etkisini artırmak istediğini gösteriyor.
Avrupa lehine bir, aleyhine üç maddenin yer aldığı anlaşma buna rağmen Avrupa’da bir rahatlamaya, öz güvene yol açtı. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, perşembe akşamı Brüksel’de düzenlenen Olağanüstü AB Zirvesi öncesinde, Trump’ın açıklamalarının Grönland konusunda ilk tutumundan vazgeçme olarak değerlendirerek “Kendisine minnettarım” dedi. Trump’ın bu geri adımını “Avrupa önünde diz çökme” olarak nitelendirenler bile oldu.
İtirazlar: Rutte’nin bizim adımıza anlaşma yetkisi yok
Trump’ın “Bir koyup üç alma” hesabının egemen olduğu anlaşmanın Avrupa ülkeleri tarafından bütünüyle kabul edilip edilmeyeceği ise belirsiz. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, NATO Genel Sekreteri Rutte’nin Grönland üzerinde müzakere yetkisi olmadığını açıkladı. Bu da anlaşmayı tanımayacağı anlamına geliyor. Gerçekten de Danimarka’nın parçası durumundaki Grönland için eğer bir anlaşma yapılacaksa, bunun Danimarka ve Grönland yöneticileriyle yapılması gerekiyor. Bu nedenle dört maddelik anlaşma şimdilik bir niyet beyanına benziyor.
Frederiksen’in tepkisine benzer bir tutum AB’den de geldi. Brüksel’deki zirveden sonra yapılan açıklamada AB’nin Arktik’de varlığını daha fazla hissettirileceği ve gelecekte dış baskılara karşı daha kararlı bir şekilde direneceği ilan edildi. Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, Grönland’a mali desteğin artırılacağını duyurdu. Bu kapsamda 2028 bütçesinde yatırım için pay ayrılacağı ifade etti. Von der Leyen ayrıca, önümüzdeki dönemde Avrupa’nın askeri olarak Arktik’de daha fazla görünür olacağını da ifade etti.
AB Konseyi Başkanı Antonio Costa da cuma sabahı düzenlediği basın toplantısında, AB’nin her türlü baskıya karşı üye devletlerin çıkarlarını savunmaya devam edeceğini belirterek, “AB bunu yapmak için gerekli güce ve araçlara sahip” dedi.
Zirve sonrasında verilen mesajlara bakılırsa AB, ABD’nin Grönland üzerinde askeri ve ekonomik gücünü arttırmak için yaptığı hesapları reddediyor. Ancak taraflar arasında buna rağmen yapılacak pazarlıklarda bazı değişikliklerin olabileceği belirtiliyor.
Avrupa mesafeli davranmayı başardı
Trump’ın şimdilik kısmen geri adım atmasında elbette Avrupa ülkelerinin, aralarındaki görüş ve çıkar farklılıklarına rağmen Grönland konusunda kısmen ortak davranmasının payı büyük. Trump tarafından Davos’ta kuruluşu ilan edilen Barış Kurulu (Board of Peace) kurucu üyeleri arasında önemli Avrupa ülkeleri yoktu. 50 ülkenin davet edildiği, ancak yarısına yakınının hazır bulunduğu toplantıya AB’den sadece Macaristan ve Bulgaristan vardı.
Almanya, Fransa, İngiltere ve İtalya liderleri ise Trump ile aynı karede görünmeyi tercih etmez iken, özellikle Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Davos’taki konuşmasında sert mesajlar verdi. Trump’ın Davos’ta konuştuğu gün Alman basını, Avrupa’nın ABD’de tuttuğu altın rezervlerini getirmesi ve ABD’nin devlet tahvillerini elden çıkarmasına dair haberler yayınladı.
Maliye Bakanı Scott Bessent, ABD devlet tahvillerinin getirilerinin ani artışının Grönland ve Danimarka emeklilik fonuyla hiçbir ilgisi olmadığını aceleyle açıklamaya çalıştı. AB cephesinde Fransa’nın gündeme getirdiği “ticaret bazukası” etkisini göstermiş görünüyor. Almanya da bu planı destekleyebileceğinin mesajını verdi. Trump’ın ek gümrük vergilerini ilan etmesinden sonra, Avrupa Parlamentosu çarşamba günü AB ile ABD arasında geçen yaz üzerinde anlaşılan ticaret anlaşmasını onaylamayı ertelemişti. Ayrıca 93 milyar avro değerindeki ABD mallarına karşı gümrük vergileri uygulamakla tehdit etmişti. AB Zirvesinde, Trump’ın ek gümrük vergilerini geri çekmesi nedeniyle, rafa kaldırılan anlaşmanın Avrupa Parlamentosu tarafından onaylamaya sunulması kararı da çıktı.
Aynı zirvede AB ülkelerinin devlet ve hükümet başkanları ayrıca Güney Amerika ülkeleriyle geçtiğimiz cumartesi günü Uruguay’da imzalanan Mercosur ticaret anlaşmasını hızla ilerletme kararlılıklarını teyit ettiler. Avrupa Parlamentosu çarşamba günü, Avrupa Adalet Divanına, halihazırda imzalanmış olan anlaşmanın uygulanmasını geciktirebilecek hususları incelemesi talimatını vermişti.
Der Spiegel’den “Donald, yeter artık!” kapağı
Öte yandan iki haftadır ABD-Avrupa ilişkilerini öne çıkaran Almanya merkezli, haftalık Der Spiegel dergisi bu hafta “Donald, yeter artık” kapağı kaptı. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, Danirmarka Başbakanı Mette Frederiksen ve AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’i savaş için kılıçları kuşanan liderler şeklinde kapağa kolajlayan dergi “Trump’ın emperyalizmi, Avrupa nasıl ayakta kalabilir” spotunu da kullandı. Dergi iç sayfalarda ise gelişmeleri “Şok ve şans” başlığı altında ele alarak, Trump’ın tehditlerinin Avrupa’nın kendi çıkarları etrafında bir arada kalması için şans olduğunu yazdı.
