Ekim ayından bu yana hükümet kurmak için çalışan sağ partiler, ülke bütçesini savaşa ayırmakta anlaşarak azınlık hükümeti kurma yolunda uzlaştılar. Hükümet programına göre, vatandaştan savunma için yılda 3.4 milyar avro dolayında vergi kesilecek
Nuri Karabulut
Hollanda’da koalisyon hükümeti görüşmeleri yürüten üç sağ parti hükümet programında anlaştı. Program meclis başkanlığına sunuldu, meclisten geçerse azınlık hükümeti kurulacak. Hollanda’da geçen yıl 29 Ekim’de yapılan erken genel seçimlerin ardından, sağcı partiler Demokratlar 66 (D66), Özgürlük ve Demokrasi için Halk Partisi (VVD) ve Hristiyan Demokrat Birlik (CDA) arasında bir azınlık hükümetinin kurulması konusunda uzlaşılmıştı. Ardından bu üç parti arasında hükümet programını belirlemek üzere görüşmeler başlamıştı. Her üç parti geçtiğimiz cuma günü anlaşmaya vardıkları yeni hükümet programını Hollanda meclis başkanına sunarak azınlık hükümetinin kurulması yolunda bir adım daha attılar.
Savaş ve silahlanma programı
2026-2030 yıllarını kapsayacak olan koalisyon programının başlığı “Haydi iş başına” olarak seçilmiş. Bir de alt başlık var: “Daha iyi bir Hollanda’yı inşa etmek.”
Programda öne çıkan konuların başında, hükümet partilerinin savunma dediği savaş ve silahlanma bütçesine ayrılacak olan milyarlarca avroluk devasa kaynak geliyor. 2035 yılına kadar GSMH’nin yüzde 3.5’ini savunmaya ayırmayı hedefleyen hükümet, bu hedefe varmak için her yıl milyarlarca avro harcayacak. Ayrıca GSMH’nin yüzde 3.5’ini savunmaya ayırmayı norm haline getirmek için de yasal değişiklik yapılacak. “Özgürlük için katkı” adı altında vatandaştan savunma için yılda 3.4 milyar avro dolayında vergi kesilecek.
Zorunlu askerlik gündemde
Şu anda 80 bin dolayında olan asker sayısı kademeli olarak 120 bine çıkartılacak. Bu konuyla ilgili olarak gençlere ilk etapta bir anket gönderilecek. Gençler arasında askerliğe yeterli ‘gönüllü’ ilgi olmazsa, zorunlu askerlik de gündeme gelebilecek. Azınlık hükümeti, ABD’ye daha az bağımlı olmak için Avrupa devletleri ile ortak silah üretimini geliştirmeyi hedefliyor. Ukrayna’ya yılda 3 milyar avro askeri yardım, 419 milyon avro da askeri olmayan yardım verilmeye devam edilecek.
D66 lideri ve kurulacak azınlık hükümetine başbakanlık yapacak olan Rob Jetten, savaş ve silahlanma için ayrılan bu devasa bütçeyi “Kendi güvenliğimizi güçlendiriyoruz” sözleriyle savundu.
Sermayeye yeni peşkeşler
Ekonomiyi teşvik etmek gerekçesiyle bir yatırım bankası kurulacak ve buraya ilk etapta 3 ile 5 milyar avro arası bir kaynak ayrılacak. Hollandalı büyük sermaye çevreleri, böyle bir bankanın kurulmasını daha önce hükümetten talep etmişlerdi. Bu çevrelerin tek eleştirisi ayrılmak istenilen meblağın düşük olması. Öte yandan programa göre, gaz kullanan endüstri için gaz fiyatlarının 1 milyarlık bölümünü hükümet üstlenecek.
Hükümet, azot kaynaklı çevre sorunlarını çözmek, azot sorunlarından dolayı yavaşlayan inşaat sektörünün önünü açmak ve bu kirliliğe neden olan çiftçilerin zararlarını karşılamak için de 20 milyar avro kaynak ayıracak.
‘Konut yatırımcılarına’ yani kiralık ev sahiplerine de vergi kolaylıkları getirilecek. Kira düzenlemelerini gevşetmeyi planlayan koalisyon partileri, bu yolla konut kiralarının daha yüksek olmasının önünü açacak.
Sağlık ve sosyal güvenlik hedefte
Savaşa ve silahlanmaya devasa bütçeler ayıracak olan D66, VVD ve CDA azınlık hükümeti, sağlık ve sosyal güvenlik alanında ise ciddi kesintilere gitmeyi hedefliyor.
Vatandaştan alınan ‘sağlık katkı payı’ yıllık olarak 385 avrodan 460 avroya çıkarılacak. 2027 yılında başlanacak olan bu yeni uygulamayla yılda yaklaşık 5 milyar avro gelir hesaplanıyor. Hükümet ortakları, hastaların daha fazla cepten ödeme yapmasını istiyor. Böylece ev içi bakım hizmetlerine bütçeden ayrılan pay düşürülecek ve temel sağlık sigortası kapsamında alınacak ilaçlara sınırlama getirilecek. Yaşlılara verilen bakım hizmetinden 2 milyar avro kısıtlamaya gidilecek.
İşsizler, emekliler ve göçmenler hedefte
Son dönemlerde işten çıkarmalar artarken azınlık hükümeti işsizlik ödeneğinin (WW) süresini iki yıldan bir yıla düşürerek yılda 1.3 milyar avro tasarruf yapmayı hedefliyor. Bununla birlikte ‘iş göremezlik’ ödeneklerinde de kısıtlamalara gidilecek. Yıllarca çalıştıktan sonra nihayet emekliliğinin tadını çıkarmak isteyen emekçi de büyük bir darbe alacak. Emeklilik yaşı, ortalama yaşam beklentisinin yükselmesiyle birebir ilişkilendirilerek, daha hızlı yükseltilecek ve buradan yılda 2.5 milyar avro gelir elde edilecek.
Koalisyon partileri, hükümet programında, iltica yoluyla gelen göçmen sayısının azaltılmasının ve ‘ihtiyaç duyulan’ iş gücü göçünün yönlendirilmesini hedefliyor. Koalisyon hükümeti, Avrupa Göç Paktında da belirtildiği üzere iltica başvurularının üçüncü bir ülkede yapılmasını ve orada sonuca bağlanmasını hedefliyor. Yanı sıra uluslararası mülteci hukukunun ‘modernleştirilmesi’ adı altında sertleştirilmesi için girişimlerde bulunulacağı belirtiliyor.
Programın akıbeti muhalefetin elinde
Programın görece olumlu iki maddesinde ise önceki hükümetin eğitim alanında yapmayı planladığı 50 milyon avroluk kısıtlama paketinin iptal edilmesi ve kamu yayıncılığı alanında 150 milyon avro yerine 100 milyon avro kısıtlama yapılması var.
Ancak bu iki madde dışında hükümet, savaş ve silahlanmaya Hollanda tarihinde görülmemiş oranda kaynak ayırmak istiyor. Bunun için de halkın sırtına yüklenecek yeni vergilerle birlikte, sağlık ve sosyal güvenlik alanlarında ciddi kısıtlamalara gidiyor.
Ama bu kurulacak hükümetin çok önemli bir handikabı da var: Bir azınlık hükümeti olması. Bu üç parti, 150 sandalyeli Hollanda parlamentosunda 66 sandalyeye sahip. Aynı şekilde senatoda da azınlıkta. Yasaların uygulamaya konulması için senatodan geçmeleri gerekiyor. Dolayısıyla hükümetin hedeflerinin hangilerinin gerçekleşeceği, muhalefet partilerinin alacağı tutuma bağlı olacak. Muhalefet partilerinin de destek için ‘istekleri’ olacak. Yani destek karşılıksız olmayacak.
Öte yandan sendikalar, hükümetin sağlık ve sosyal güvenlik alanlarında yapmak istediği kısıtlamalara çok tepkililer. Yani muhalefetin yanı sıra, hükümetin planladığı saldırıların ne kadarının gerçekleşeceği esas olarak emek örgütlerinin alacağı tutuma ve işçi ve emekçinin sokağa inip inmeyeceğine bağlı olarak belirlenecek.
Bundan sonra ne olacak?
Hükümet programı ile ilgili olarak önümüzdeki salı günü mecliste bir genel görüşme yapılacak. Daha sonra is D66 Lideri Rob Jetten ve koalisyonun diğer ortakları, hangi partinin ne kadar bakanlık alacaklarını görüşecekler. Ardından da bakan adayları belirlenecek ve bu adaylar bir güvenlik soruşturmasından geçirilecek. Her şey ‘yolunda’ giderse şubat ayının son haftasında yeni azınlık hükümeti görev başı yapacak.
