Giderek daha fazla şirket, personel azaltımına gideceğini duyuruyor. Bazı iş yerlerinde ise çalışanları işten uzaklaştırmak amacıyla mobbinge (psikolojik tacize) göz yumuluyor, hatta bu durum yöneticiler tarafından teşvik ediliyor. Böylece işçiler ‘gönüllü olarak’ işten çıkmayı kabul ediyor.
Mobbing terimi, iş arkadaşları arasında veya yöneticiler ile çalışanlar arasında yaşanan düşmanca davranışları ifade eder. Güncel tahminlere göre, Almanya’da yaklaşık 1,6 milyon insan iş yerinde mobbinge maruz kalmakta. Mobbinge uğrayan kişiler düşmanca muamele görüyor, aşağılanıyor ve dışlanıyorlar. Mobbing, her türlü iş yerinde ve her sektörde görülüyor.
Federal İş Mahkemesi (BAG), mobbingi, “çalışanların birbirlerine karşı veya yöneticiler tarafından çalışanlara yönelik sistematik düşmanlık, taciz veya ayrımcılık” olarak tanımlıyor:
“Genellikle bir kişi, uzun bir süre boyunca başka bir birey veya bir grup tarafından hedef alınarak saldırıya uğrar ve aşağılanır. Bunu yapanların motivasyonları çok çeşitli olabilir ve genellikle, mağdurun üzerinde hiçbir kontrolünün olmadığı birçok farklı faktörün bir araya gelmesiyle şekillenir. Failin temel amacı, hedef aldığı kişiyi bulunduğu topluluktan dışlamaktır.”
Mağdurlar için kendilerini savunmak oldukça zordur. Schleswig-Holstein Eyalet İş Mahkemesi (LAG) 2023 yılında yaptığı bir açıklamada, Alman iş hukukunda mobbingin başlı başına bir tazminat gerekçesi oluşturmadığını belirtmiştir. Çalışanın, şirketin somut yükümlülük ihlallerini kanıtlaması gerekmektedir.
“Mobbinge özgü bulgular” içeren bir tıbbi rapor, iş yerinde gerçekleşen somut eylemlerin kanıtı olarak tek başına yeterli sayılmaz.
Mannheim İş Mahkemesi geçtiğimiz temmuz ayında yaptığı açıklamada, iş yerinde çatışmaların kaçınılmaz olduğunu ve her nahoş davranışın mobbing olarak sınıflandırılamayacağını ifade etmiştir. Söz konusu çalışan, bir iş arkadaşının davranışları nedeniyle haftalarca hastalandı. Yöneticinin önerdiği arabuluculuk süreci ise, mobbing ile suçlanan iş arkadaşının katılmayı reddetmesi üzerine sonuçsuz kaldı. Mahkeme, olaya müdahale etmeyi reddetti.
BOSSİNG ÜSTLER TARAFINDAN UYGULANAN MOBBİNG
Şirket, “özen borcu” (çalışanını koruma yükümlülüğü) gereği, mobbinge maruz kalan çalışanlarını bu tür davranışlardan korumakla yükümlüdür. Mobbing mağdurları, sağlıklarının zarar görmesi nedeniyle tazminat veya manevi tazminat talebinde bulunabilirler.
“Ancak uygulamada, mobbing davaları genellikle olayın mahkemede yeterince somut bir şekilde ortaya konulamaması veya ‘mobbing’ kavramının gereğinden geniş yorumlanması nedeniyle başarısızlıkla sonuçlanmaktadır. Örneğin, işverenin hukuka aykırı bir fesih (işten çıkarma) kararı alması, mobbing olarak değerlendirilmez.
Aynı şekilde, işverenin ‘yönetim hakkını’ (talimat verme yetkisini) kullanmasıyla bağlantılı çatışmalar da genellikle mobbing kapsamına girmez; tabii verilen talimatlar açıkça keyfi veya taciz edici nitelikte değilse.”
Özellikle “bossing” (üstler tarafından uygulanan mobbing) oldukça sorunlu bir durumdur. Burada taciz edici davranışlar, hiyerarşik üstünlüğünü kötüye kullanan bir yöneticiden gelir. İş ortamında bir yönetici, örneğin çalışanın iş sonuçlarını manipüle edebilir ya da anlamsız veya yerine getirilmesi imkânsız görevler verebilir. Kendisine bağıran yöneticilere karşı durmak hiç de kolay değildir.
NE YAPMALI?
Alman Sendikalar Birliği (DGB) şu uyarıda bulunuyor: “Karşılık olarak bağıran veya amirine hakaret eden kişi, işini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalır. Bunun yerine; soğukkanlılığınızı koruyun, yaşanan görüşmeyi kayıt altına alın ve tanıklar belirleyin. Ardından, elinizdeki bu bilgilerle iş yeri temsilciliğine (Betriebsrat) veya personel temsilciliğine başvurarak konunun açıklığa kavuşturulmasını talep edin.”
Malteser Hilfsdienst (Malteser Yardım Servisi) ise şu tavsiyede bulunuyor: “Yalnız kalmayın.” “Başlangıçta endişe ve korkular ciddiye alınmayabilir ve bunları dile getirmek büyük bir çaba gerektirebilir; yine de mobbing mağdurları, ailelerine veya arkadaşlarına içlerini dökmelidir.”
Mağdurlara bir “mobbing günlüğü” tutmaları önerilir. Yaşanan olaylar, vakit geçirilmeden ve nesnel bir dille kaydedilmelidir. Bu günlük, iş yeri temsilciliği, bir danışma merkezi veya bir avukatla yapılacak görüşmelere hazırlık niteliğinde bir belge işlevi görür.
