Written by • 16:00• HABERLER

İşgücü anlaşmasının 65. yılında: Türkiye kökenlilerin ‘sayısal durumu’

Yücel Özdemir

Merkezi Wiesbaden’de bulunan Federal İstatistik Dairesi tarafından Türkiye’den Almanya’ya göçün 65. yılı dolayısıyla yayınlanan veriler Türkiye kökenlilerin “sayısal durumunu” ortaya koyuyor. Resmi kayıtlara göre ülkede 2,6 milyon Türkiye kökenli yaşarken, bunların 1,5 milyonu Türkiye doğumlu, 1,4 milyonu Türkiye vatandaşı. Almanya doğumluların yüzde 74’ü Alman vatandaşı.

Türkiye’den Almanya’ya göçün 65. yılı dolayısıyla Almanya’da pek çok etkinlik düzenlendi. Bu etkinliklerin bir kısımında ilk gelen “misafir” işçilerin geçmişe dair güzel anılar öne çıkarken, ağır çalışma koşulları, yoğun sömürü ve ayrımcılık genellikle arka plana itildi. Özellikle siyasette, bürokraside, sermaye birikiminde yükselen Türkiye kökenliler öne çıkarılarak büyük başarı anlatıları öne çıktı. Halen kısmen “en altta” olanlar ise görmezden gelindi. En önemlisi de bu toplantıların çoğunda kullanılan sayıların önemli br kısımın ne kadar doğru ne kadar yanlış olduğu sadece bir soru işareti olarak kaldı.

Bu konuda Federal İstatistik Dairesi (Destatis) tarafından Almanya ile Türkiye arasında 30 Eylül 1961’de imzalanan işgücü anlaşmasının 65. yılı dolayısıyla yayınlayan veriler “sayısal durumu” bir kez daha güncellemeyi gerektiriyor. Örneğin pek çok açıklama ve konuşmada Almanya’ya toplam 3 milyona yakın Türkiye kökenlinin yaşadığına dair veri tam olarak yerine oturmuyor. Resmi daire 2025 itibarıyla Almanya’da toplam 2,6 milyon Türkiye kökenlinin olduğunu ifade ediyor. Bunların ne kadarının Türk, ne kadarının Kürt, ne kadarının başka ulusal kökenden olduğuna dair bir veri ise bulunmuyor. Sadece tahminlerden söz ediliyor.

Bu veriden hareketle Türkiye kökenliler Almanya’da en büyük göçmen grubunu oluşturmaya devam ediyor. Polonya kökenliler ise ikinci büyük grubu oluşturdu.

Türkiye’den göç edenler ortalama 32 yıldır Almanya’da yaşıyor

Bir diğer önemli veri ise Almanya’da ortalama yaşam süresiyle ilgili. Resmi kayıtlara göre, 1961-1973 yılları arasında gelen ve halen hayatta olan “eski misafir işçilerin” sayısı 125 bin. Ancak genel olarak Türkiye kökenlilerin Almanya’daki ortalama yaşam süresi bu kadar yüksek değil. İstatistik Dairesine göre Türkiye kökenlilerin yaklaşık 1,5 milyonu (yüzde 56) Türkiye’de, 1,2 milyonu (yüzde 44) ise Almanya’da doğmuş.

Türkiye’de doğanların ortalama ikamet süresi 32,4. Bunların yüzde 15’i (216 bin kişi), 1961-1973 yılları arasındaki işçi alımı anlaşması döneminde Almanya’ya gelirken, bu grupta eski “misafir işçilerin” (125 bin kişi) yanı sıra onların aileleri de dahil edildi. Aile birleşimi, asıl olarak 1970’li ve 1980’li yıllarda yaygınlaştı. Bugün hala Almanya’da yaşayan ve doğum yeri Türkiye olan göçmenlerin yaklaşık üçte biri (484 bin kişi), 1974 ile 1989 yılları arasında Almanya’ya geldi. Bunların arasında, 1980’li yıllardan itibaren siyasi nedenlerle gelenler de var.

Yüzde 21’i (307 bin kişi) ise Almanya’ya 2014’ten sonra göç etti. Türkiye kökenliler Almanya’ya göç ettiklerinde ise ortalama 19,6 yaşındaydı. Bu, oldukça genç yaşlarda göç ettikleri anlamına geliyor.

En yaygın göç nedeni aile birleşimi

Türkiye’den Almanya’ya göç asıl olarak 65 yıl önce iş gücü anlaşmasıyla başlasa da sonraki yılarda nedenler çeşitlendi. 2025 yılında Almanya’da yaşayan, Türkiye doğumlu göçmenlerin yaklaşık üçte ikisinin (yüzde 64 veya 944 bin kişi) göç nedeni aile birleşimi idi. Yüzde 15’i (218 bin kişi), çalışma hayatına katılmak için göç ettiğini belirtti. Son yıllarda yaşanan kalifiye işgücü göçü bu alanda önemli bir bölümü oluşturuyor. Bunun yanında yüzde 10’u (146 bin kişi) iltica; yüzde 4’ü (55 bin kişi) ise eğitimi başlıca neden olarak gösterdi. Yüzde 8’inin (110 bin kişi) geliş nedeni ise “başka” olarak tanımlanıyor.

Tüm çalışanların yüzde 3,5’ini oluşturuyor

Almanya’ya gelenlerin çoğunluğu esas olarak aile birleşimi olsa da Türkiye’den göç etmiş 15-64 yaş grubundaki kişilerin yüzde 61’i, 2025 yılında bir işte çalışıyordu. Bu aile birleşimiyle gelenlerin kısa bir süre içinde çalışma hayatına dahil oldukları anlamına geliyor. Almanya’da 15-64 yaş grubundaki toplam nüfusun istihdam oranı 2025 yılında yüzde 77 idi. Türkiye kökenliler tüm çalışanlar içinde yüzde 3,5’lik bir paya (1,4 milyon kişi) sahip.

Türkiye kökenliler özellikle temizlik (yüzde 9,8), tekstil ve deri (yüzde 6,7) ve metal (yüzde 6,6) alanlarında çalışıyor. Buna karşılık hukuk ve yönetim alanındaki mesleklerde, reklamcılık, pazarlama, öğretmenlik, eğitmenlik gibi alanlarda oran ortalama yüzde 1,8.

Yüzde 48’i Alman vatandaşlığına sahip

2025 verilerine göre Almanya’da yaşayan Türkiye kökenli erkeklerin sayısı, kadınların sayısından biraz daha fazla. Erkekler 1.361.000 (%51), kadınlar ise 1.287.000 kişiyle (%49) temsil ediliyor. Türkiye kökenlilerin ortalama yaşı 42. 2 milyon 648 bin Türkiye kökenlinin yüzde 52’si, yani 1 milyon 364 bini, 2025’de Türk ve başka bir yabancı ülke vatandaşlığına sahipken; yüzde 48’i, yani 1 milyon 284 bin kişi ise sadece Alman vatandaşlığına sahip.

Türkiye’de doğduktan sonra Almanya’ya göç edenler arasında Alman vatandaşlığına sahip olanların oranı dörtte birden fazla (yüzde 28). Bu durum sonradan Almanya’ya göç eden Türkiye kökenliler arasında tahmin edilenden daha az oranda Alman vatandaşlığı olduğu anlamına geliyor. Geçişlerin az olmasının bir nedeni vatandaşlığa geçişin önünde konulan engeller (2024’e kadar çifte vatandaşlığın yasak olması olurken), diğer bir önemli nedeni ise Türkiye ile ekonomik ve aidiyet bağlarının koparılmaması oluşturuyor. Almanya’da doğmuş sonraki kuşaklarda ise bu oran neredeyse dörtte üçe (yüzde 74) ulaşıyor.

Verilerin gösterdikleri

İstatistik Dairesinin açıkladığı veriler birkaç açıdan önem arz ediyor. Bunların başında Türkiye’den gelenler ya da Türkiye doğumlu olanların halen çoğunlukta, Alman vatandaşı olanların azınlık olması geliyor. Bu aynı zamanda Türkiye ile özellikle siyasi ve kültürel bağların güçlü olduğu anlamına geliyor. Bir diğer önemli gösterge ise Türkiye’den Almanya’ya göçün aslında hiç kesilmeden devam etmesi. Bu açından bir süreklilikten söz edilebilir. Son 10 yıl içinde 307 bin kişinin değişik nedenlerle Almanya’ya göç etmesi bunun en önemli göstergelerinden biri. Ekonomik-siyasi gelişmeler bu eğilimin bir süre daha devam edeceğini gösteriyor. 65. yılda veriler bir taraftan Türkiye kökenlilerin Almanya’nın parçası haline geldiğini gösterirken diğer taraftan Türkiye ile ilişkilerini de sürdürdüklerini ortaya koyuyor.

↑
Close