İsveç’te 13 Eylül’de yapılan parlamento seçimlerinde ilk sonuçlara göre Magdalena Andersson liderliğindeki muhalefet bloku önemli bir üstünlük sağladı. Sosyal Demokratlar, Sol Parti, Yeşiller Partisi ve Merkez Parti toplam yüzde 51,3 oy alırken, Başbakan Ulf Kristersson’un liderliğindeki sağ blok yüzde 46,8’de kaldı. Ancak sonuçlar henüz kesinleşmiş değil.
Mahmut Algünerhan / Oslo
İsveçliler 13 Eylül Pazar günü parlamento, bölge ve belediye seçimleri için sandık başına gitti. Sandıkların saat 20.00’de kapanmasının ardından açıklanan ilk sonuçlar, 2022 seçimlerinde iktidarı kaybeden Sosyal Demokratların yeniden hükümet kurma yolunda önemli bir avantaj elde ettiğini gösteriyor.
İsveç devlet televizyonu SVT’nin seçim gecesi yayımladığı sandık çıkış anketinde Magdalena Andersson liderliğindeki muhalefet bloku yüzde 51,3, Ulf Kristersson liderliğindeki sağ blok ise yüzde 46,8 oy aldı. Bu sonuçlar kesin seçim sonucu değil; oy sayımı devam ediyor. İsveç Seçim Kurumu’na göre nihai sonuçların seçimden sonraki hafta içinde kesinleşmesi bekleniyor.
Sosyal Demokratlar birinci parti
İlk sonuçlara göre partilerin oy oranları şöyle:
- Socialdemokraterna (Sosyal Demokratlar): yüzde 28,4
- Moderaterna (Ilımlılar): yüzde 18,1
- Sverigedemokraterna (İsveç Demokratları): yüzde 17,2
- Vänsterpartiet (Sol Parti): yüzde 8
- Centerpartiet (Merkez Parti): yüzde 7,5
- Miljöpartiet (Yeşiller): yüzde 7,4
- Kristdemokraterna (Hristiyan Demokratlar): yüzde 6,1
- Liberalerna (Liberaller): yüzde 5,4
Bu tabloya göre Sosyal Demokratlar açık ara birinci parti olurken, Moderaterna ikinci, Sverigedemokraterna ise üçüncü sırada yer alıyor.
Sverigedemokraterna’nın yüzde 17,2’de kalması, partinin 2022 seçimlerindeki yüzde 20,5’lik sonucunun gerisinde olduğunu gösteriyor. Parti böylece ilk kez bir seçimde bir önceki seçime göre oy kaybetme ihtimaliyle karşı karşıya. SVT’nin seçim anketinde SD’nin 2022’ye göre 3,3 puan gerilediği görülüyor.
Liberalerna ise yüzde 5,4 ile yüzde 4’lük seçim barajını aşmış görünüyor. Bu sonuç, sağ blok açısından önemli; çünkü hükümetin parlamentodaki çoğunluğu koruyabilmesi Liberalerna’nın parlamentoda kalmasına da bağlıydı.
Andersson yeniden başbakan olabilir
Seçim sonuçlarının mevcut tabloya yakın gerçekleşmesi durumunda İsveç’te hükümet değişikliği gündeme gelecek.
Magdalena Andersson, 2022 seçimlerinde iktidarı kaybetmesinin ardından Socialdemokraterna’nın liderliğini sürdürdü. Bu seçimde ise partisini yeniden birinci sıraya taşıdı.
Andersson’un başbakan olabilmesi için yalnızca Sosyal Demokratların birinci parti olması yeterli değil. İsveç’te başbakan doğrudan seçilmiyor. Riksdag’daki sandalye dağılımının ardından parlamento başkanı başbakan adayını gösteriyor. İsveç’in “negatif parlamentarizm” sisteminde adayın seçilebilmesi için 175 milletvekilinin karşı oyunu almaması gerekiyor.
Mevcut sonuçlar, Andersson’un hükümet kurma şansını önemli ölçüde artırıyor. Ancak önünde özellikle Centerpartiet ile Vänsterpartiet’i aynı hükümet programı etrafında buluşturma gibi zor bir görev bulunuyor.
Centerpartiet ile Vänsterpartiet özellikle ekonomi, vergiler, çalışma hayatı, nükleer enerji, göç ve refah hizmetlerinin özelleştirilmesi gibi konularda birbirinden farklı görüşlere sahip.
Bu nedenle seçim sonucu Andersson’un lehine görünse de yeni hükümetin nasıl şekilleneceği henüz kesin değil.
Kristersson’un sağ hükümeti iktidarı kaybedebilir
Ulf Kristersson, 2022 seçimlerinden sonra Moderaterna, Kristdemokraterna ve Liberalerna’dan oluşan hükümeti kurmuş, Sverigedemokraterna ise hükümete dışarıdan destek vermişti.
Bu seçimde dört parti yeniden sağ blokta yer aldı. Ancak mevcut sonuçlar bu blokun yüzde 46,8’de kaldığını gösteriyor.
Sverigedemokraterna’nın oy kaybetmesi de sağ blok açısından dikkat çekici. Parti, 2022’de yüzde 20,5 oy alarak sağ blokun ikinci büyük partisi olmuştu. Bu seçimde ise yüzde 17,2 ile üçüncü sıraya geriledi.
Buna karşılık Moderaterna yüzde 18,1 ile sağ blokun en büyük partisi olmayı sürdürüyor.
Seçimin dikkat çeken sonucu: Sverigedemokraterna geriledi
Milliyetçi çizgideki Sverigedemokraterna, son yıllarda İsveç siyasetinde giderek daha fazla ağırlık kazandı. Göç, entegrasyon ve suçla mücadelede sert politikalar savunan parti, Kristersson hükümetinin kurulmasında belirleyici rol oynadı.
Ancak ilk seçim sonuçları, SD’nin önceki seçime göre oy kaybettiğini gösteriyor.
Partinin 2022’de yüzde 20,5 olan oy oranının bu seçimde yüzde 17,2’ye gerilemesi, İsveç siyasetindeki güç dengeleri açısından önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Bununla birlikte SD hâlâ İsveç’in en büyük üç partisinden biri ve sağ blokun geleceği açısından önemli bir siyasi güç olmaya devam ediyor.
Seçimin en önemli konuları ekonomi, hayat pahalılığı ve sağlık
2022 seçimlerinde suç ve çetelerle mücadele seçim kampanyasının en önemli konularından biriydi. Bu seçimde ise gündem daha dağınık bir görünüm sergiledi.
Yüksek gıda fiyatları, hayat pahalılığı ve işsizlik seçmenlerin öne çıkardığı konular arasında yer aldı. Sağlık ve bakım hizmetleri de kamuoyu araştırmalarında seçmenlerin en fazla önem verdiği başlıklardan biri oldu.
Eğitim ve okullar da gündemde yer aldı. Ancak seçim kampanyasının önceki seçimlerde olduğu kadar tek bir konu etrafında şekillenmediği görüldü.
İsveç’te suç ve çete şiddeti tartışması devam ediyor
İsveç’te son yıllarda suç çeteleri ve silahlı saldırılar önemli bir siyasi tartışma konusu oldu.
Kristersson hükümeti daha ağır cezalar, daha fazla polis, genişletilmiş kamera gözetimi ve genç suçlulara yönelik daha sert önlemler uyguladı. Hükümet, suçla mücadelede aldığı önlemlerin sonuç verdiğini savunuyor. Muhalefet ise bazı uygulamaların devam ettirilmesi gerektiğini belirtmekle birlikte, suçun önlenmesi için sosyal politikaların da güçlendirilmesini savunuyor.
Sosyal Demokratlar, iktidara gelmeleri durumunda hükümet döneminde uygulanan bazı suçla mücadele önlemlerini sürdüreceklerini açıklamıştı.
Rekor düzeyde erken oy kullanıldı
Seçimlere katılımın yüksek olması da dikkat çekti. Çok sayıda seçmen seçim gününden önce oy kullandı ve bazı sandık merkezlerinde uzun kuyruklar oluştu. İsveç’te 13 Eylül’de yalnızca Riksdag seçimi yapılmadı. Aynı gün ülkenin 290 belediyesi ve 21 bölgesi için de seçimler gerçekleştirildi. Riksdag 349 sandalyeden oluşuyor.
İsveç şimdi hükümet pazarlığına hazırlanıyor
Mevcut sonuçlar kesinleşir ve muhalefet bloku yüzde 51,3 civarındaki üstünlüğünü korursa, İsveç’te sekiz yıldan daha kısa bir süre içinde ikinci kez hükümet değişikliği yaşanabilir.
Ancak Magdalena Andersson’un önündeki en önemli sorun, seçimde elde edilen çoğunluğu işleyen bir hükümet koalisyonuna dönüştürmek olacak.
Socialdemokraterna, Vänsterpartiet, Miljöpartiet ve Centerpartiet’in toplam oyunun sağ bloktan yüksek olması Andersson’a güçlü bir başlangıç sağlıyor. Fakat dört partinin hükümet politikaları konusunda anlaşması kolay olmayacak.
Özellikle göç, vergiler, nükleer enerji, çalışma hayatı ve refah sektörünün geleceği yeni hükümet görüşmelerinin en tartışmalı başlıkları arasında olabilir.
Öte yandan seçim sonuçları kesinleşmeden hükümet değişikliği konusunda kesin konuşmak mümkün değil. İsveç Seçim Kurumu, 13 Eylül gecesi başlayan ön sayımın ardından nihai sayımın 14 Eylül’de başlayacağını ve Riksdag seçimlerinin kesin sonuçlarının yaklaşık bir hafta içinde açıklanmasının beklendiğini bildirdi.
Şimdilik ortaya çıkan tablo ise açık: Magdalena Andersson ve muhalefet bloku seçimin ilk sonuçlarında önde. İsveç’te gözler şimdi oyların kesinleşmesine ve yeni hükümeti kimin kuracağına çevrilmiş durumda.
