Deniz Uztopal*
5 Kasım, Fransa’da sınıfsal mücadelenin içinde bulunduğu durum açısından önemli bir eylem günüydü. 250 yerde gösteri gerçekleşti ve toplam 1.6 milyon genç, işçi, emekçi gösterilere katıldı. Yüzlerce iş yerinde grevler gerçekleşti ve gösteriye gelmeden önce birçoğunda işçi toplantıları gerçekleşti.
Ortaöğrenimde öğretmenlerin yüzde 52’si hem gençleri destekleme hem de kendi somut çalışma koşulları ve ücret talepleriyle greve gitti. Fransa çapında neredeyse istisnasız tüm lise ve üniversitelerde blokaj ve eylemler gerçekleşti. Fakat bugüne kadar işçi hareketlerinde bir nevi lokomotif rolü oynayan ve ülke ekonomisi açısından stratejik rol oynayan kimya, petrol, liman, enerji, elektrik, tren, temizlik vs… sektörlerde grevlere katılım oranı beklendiği oranda olmadı.
Hareketin dünden gelen zayıflıklarının birden yok olmayacağı ve bunun daha zaman alacağı elbette açık ama gençlik mücadelesinin taşıdığı özgünlüklerden dolayı mücadelenin çok kısa süre içerisinde bitmeyeceği, işçi ve emekçi hareketinde son yıllarda alınan yenilgilerin beslediği karamsarlığı gerileterek ayrı bir dinamizm katacağı da açıktır.
Gençler, taleplerinin ötesine geçiyor
Bu anlamıyla yaşadığımız gençlik hareketi daha önce yaşananlardan birçok açıdan farklılıklar taşıyor ve işçi hareketi açısından ayrı bir yere sahip.
Birincisi gençlerin giderek büyüyen ve polis baskısının bastıramadığı isyanlarını, sadece okul sistemi, lise ve üniversitelerde okuma koşullarının giderek kötüleşmesiyle sınırlandıramayız. Her eylemle taleplerin ötesinde gençler mevcut düzene başkaldırıyorlar.
Gençler belki bunu net olarak dillendiremiyorlar, fakat hareketin dinamik ve potansiyellerine bakıldığında düzeni reddettikleri açıktan görülecektir. Örneğin bir referans olarak anılan Fransa’daki Mayıs 1968 gençlik hareketinin temel dinamiği gençlerin kendilerine sunulan geleceği kabul etmemeleriydi. Bugünkü gençlik hareketi ise geleceksizliğe karşı isyan ediyor.
Bugün isyan eden gençlik, Fransa’da 1945’ten bu yana kendi ebeveynlerininkinden daha kötü koşullarda yaşamak zorunda kalacak ilk nesildir. Okuluyla, işiyle, çalışma koşullarıyla, alacağı ücretle, oturacağı evle vs. isyan eden kuşak daha yüksek diploması olsa bile anne ve babasının yaşam koşullarından daha kötü koşullarda yaşamayı dayatan bir toplumsal düzenle karşı karşıya kaldığını giderek daha ilerden gözlemliyor.
Sorun sadece yaşam koşullarıyla da sınırlı değil. Geleceksizlik korkusu doğa tahribatlarıyla da güçleniyor. Kapitalist toplumun sürekli daha ilerden kâr amacıyla insanlığın bu gezegendeki varlık koşullarını tehdit ettiğini de görüyorlar. Bunlara bir de dünyada yaşanan savaşları, kapitalist ekonomilerin giderek tüm sosyal harcamalardan keserek daha militarize edildiğini ve yaşanan soykırımları da eklerseniz gençlerin isyanının ne kadar derin olduğu daha da net anlaşılır.
İkincisi bu hareket, geçmişteki birçok gençlik mücadelesinde yaşandığı gibi bir reforma karşı doğmadı, yani var olan bir saldırıyı püskürtmeye yönelik başlamadı. Sürdürülemez hale gelen çalışma ve yaşam koşullarının bir lisede parlayan kıvılcım sayesinde patlaması olarak doğan bir öfkenin giderek siyasileşmesi ve kendi bilincine ulaşmasının hareketi oldu.
Gençlerin istisnasız tümünde tahammül sınırlarını çoktan aşmış bir adaletsizlik duygusu mevcut, öyle ki aynı gün Paris, Lille, Marsilya, Bordeaux, Lyon ve daha nice kentte birbirine çok yakın taleplerle ve birbirine çok yakın ifadelerle yüz binlerce genç sokağa döküldü. Bunu, söz konusu kuşağın sosyal medyayı çok kullanmasıyla da açıklamak doğru değil, zira sosyal medya toplumsal öfkeyi doğurmadı, var olan bir öfkenin her yerde aynı olduğunu açıkça ortaya koymanın aracı oldu. Bu anlamıyla önemli bir araç rolü gördü.
Çok hızlı bir politikleşme süreci yaşanıyor
Hareketin bir diğer özelliği ise bizzat yaşayarak tanıklık ettiğim son 30 yılın tüm gençlik hareketlerinin hiçbirinde yaşanmadığı kadar hızlı bir politikleşme sürecinin olması. Kuşkusuz bu süreci tamamlanmış bir süreç olarak tanımlamak doğru değil, fakat bu dinamiği son yıllarda hiçbir gençlik hareketinde yaşanmadığı kadar hızlı.
Örnek vermek gerekirse: Son yıllarda ortaöğrenimde gençlere dayatılan tüm eğitim reformları kendi aralarında rekabet ve bireycilik üzerine kurulan reformlardı ve bugün gençler söz konusu reformlardan daha çok bunların tümünün üzerinde inşa edilen rekabet ve bireycilik modelini reddediyorlar.
Liseyi bitiren bir gencin üniversitede istediği bölüme kabul edilmesini belirleyen Parcoursup Platformu tam da bu temel üzerinde kurulmuştu ve hükümetin kimi noktalar üzerinde değişiklikler yapacağını ilan etmesine rağmen öfkenin dinmemesinin esas nedeni de budur. Gençler rekabet ve bireycilik modeli üzerinden kurulan bir sistemde ufak tefek değişiklikler değil, bu modelin kendisini reddediyorlar.
Özel mülkiyet, Paris Komünü ve çağın dışına çıkmak
Gösterilerde son 40 yıldır hiçbir gösteride olmadığı kadar tarihsel referanslara atıflar da bulunuluyor. Belki de hareketin okullarda başlamış olması, ilk günden bu yana öğretmenlerin destek çıkması ve hareketi desteklemesi, bunun nedenlerinden biri. Fakat gösterilerde en fazla öne çıkan tarihsel analojilerden birisi Paris Komünü. Elbette burada gençlerin Paris Komünü’nün tarihsel yer ve rolünü bildiği kastedilmiyor, fakat yeni “komünlerin” var olan düzene karşı bir perspektif ve ufuk olarak ortaya konulması, bunun gençler içinde yaygınlaşması elbette işçi sınıfı tarihinden dersler çıkartma, bunu geleceğin mücadelesinin bir birikimi olarak değerlendirilmesi açısından önemlidir.
Üstelik, 1871’in egemen sınıfların komünarlara yönelik sergilediği söylemlerle bugünün egemen sınıflarının söylemleri arasında da bir benzerlik yapmak da mümkün: 1871’de iktidara gelen monarşist güçler Paris’i “vahşilerin, barbarların” eline geçmiş olarak tanıtmış ve medeniyetin tehdit altında olduğunu öne sürerek vahşi bir saldırıyı örgütlemişlerdi. Bugün de benzer bir şekilde yüz binlerin sokağa çıktığı bir ortamda tüm hareketi “vurucu-kırıcılara” indirgeyen, ardından da vahşi bir saldırıyı sergileyen bir iktidarla yüz yüzeyiz. İki söylemin de üzerinden yükseldiği zemin mülkiyetin korunmasıdır.
Gençlerin gösterilerinde giderek yaygınlaşan diğer sloganlardan birisi ise “Çağdaş dönemin dışına çıkmak istiyoruz.” Liselerde tarih derslerinde işlenilen bu konu tarihçiler arasında bir tartışma yarattı ve her gösteride pankartlara yazılan yüzlerce tarihsel referans tarihçileri de şaşırtmadı değil.
Sınıfla birleşme bilinci ilerliyor
Kuşkusuz bugünden bu gelecek mücadelesinin nereye doğru eğileceği, hangi tarihsel aşamalardan geçeceğini belirtmek mümkün değil. Fakat istisnasız tüm öğrencilerin daha ileriden görmeye başladığı bir gerçek var ki, o da kendi başlarına hükümeti geriye püskürtmenin olanaklarının sınırlı olduğudur. İşçi ve emekçi hareketiyle birleşme koşulunun daha ileriden ve daha kalıcı kazanımlar elde etmenin tek yolu olduğu fikri, düne nazaran daha da ileride. Gençler lise ve üniversite girişlerini bloke etmenin, derslerin yapılmasını engellemenin hükümeti geriletmek için yeterli olmadığını bizzat yaşayarak görmeye başladılar. Sokağa dökülen gençler, hareketi daha da ilerletmenin temel koşullarından birisinin kendi sınırlarını aşması gerektiği ve bunun da ancak işçi ve emekçilerin mücadelesiyle bağları daha da ilerden kurmaktan geçtiği sonucunu kendi tecrübelerinden çıkartıyorlar.
Çıkmazdan kurtulma olanakları mevcut
Eğer sınıf bilincine ulaşmış sendikacılar bu olanakları değerlendirmeye yönelik olarak gençlik hareketinin dinamiklerine yaslanabilirlerse hem işçi hareketi hem de gençlik hareketini daha ileriye taşıyabilir ve ortak mücadele ileriden kazançla çıkabilir. Önümüzdeki haftalar bu açıdan belirleyici olacaktır, zira mesele artık güçlü eylemler gerçekleştirme değil egemen sınıfların kolunu bükecek eylemleri en kolektif bir şekilde örgütlemektir.
* Tarihçi-Öğretmen
