5-9 Kasım tarihleri arasında IG Metall’in yedi bölgesinde metal ve elektronik sanayisindeki toplu iş sözleşmesine ilişkin üçüncü tur görüşmeler gerçekleştirildi. İşverenler tekliflerini iyileştirmeye yanaşmazken, IG Metall yönetiminin izlediği strateji de ciddi soru işaretleri yaratıyor.

Lukas Maar*

Metal ve elektro sektöründeki TİS sürecinde barış döneminin sona ermesinin ardından ilk hafta içinde 400 binden fazla işçi uyarı grevlerine katılarak iş bıraktı. Mücadeleci atmosferi güçlendiren etkenlerden biri de işverenlerin pervasızca sunduğu teklifti: 2027 yazında, yalnızca ekonomik durumu iyi olan işletmelerde ortalama yıllık brüt ücretin yüzde 1’i kadar tek seferlik ödeme ve 1 Temmuz 2028’den itibaren yüzde 1,3 ücret artışı. Sözleşmenin toplam süresi ise 31 Aralık 2028’e kadar uzanıyor. Sonuç olarak bu teklif, reel ücretlerde çok büyük bir kayıp anlamına geliyor.

İşçiler, bu teklifin kesinlikle kabul edilemez olduğunu açıkça ortaya koydu. Frankfurt’ta vasıfsız bir işçi açısından durum şöyle: Örneğin Hessen’de (Mitte bölgesi) 2. ücret grubu için mevcut brüt ücret 2.828 avro. Vergi sınıfına bağlı olarak net ücret yaklaşık 2.100 euroya denk geliyor. Rhein-Main bölgesindeki standart kira bedeli (çoğunlukla 1.000 euronun oldukça üzerinde) ve sürekli artan akaryakıt fiyatları düşüldüğünde, işçilerin elinde şimdiden neredeyse hiçbir şey kalmıyor. Bu nedenle yüzde 5’lik bir ücret artışı önemli bir fark yaratacaktır.

Ancak metal işverenleri birliklerinin teklifi, işverenlerin başka talepleriyle birlikte geldi. Örneğin otomatik farklılaştırmanın daha fazla uygulanmasını (bkz. bilgi kutusu), hastalık nedeniyle işe devamsızlık oranlarının düşürülmesine yönelik önlemler alınmasını veya bir “işletme bazlı” (bkz. bilgi kutusu) oluşturulmasını talep ediyorlar. Bütün bunlar “yatırımların, yeniliklerin, işletmelerin faaliyet yerlerinin ve istihdamın güvence altına alınması” söylemi altında sunuluyor. Oysa amaç oldukça açık: İşçiler üzerindeki baskıyı artırmak ve aralarındaki rekabeti körüklemek. Böylece sonunda kârlarını işçilerin sırtından artırmayı hedefliyorlar.

IG Metall’in önerisi

Üçüncü tur görüşmelerde IG Metall müzakere heyeti, farklı bölgelerde “işletme içi araç” fikrini temel alan bir konsept sundu. IG Metall’in 6 Kasım tarihli Mitte bölgesi toplu sözleşme bülteninde yer alan açıklamaya göre bu konsept, toplu sözleşme hükümlerini yatırımlar, ürünler ve işletmelerin faaliyet yerleri konusunda bağlayıcı taahhütlerle birleştiriyor. Amaç ise işyerlerini güvence altına almak.

Baden-Württemberg’deki Büyük Toplu Sözleşme Komisyonu’nun (GTK) tartışmalarına bakıldığında, bu konseptin neleri içerdiği daha net görülüyor. Somut olarak, işçi ve işveren taraflarının ayrı ayrı onay vermesi koşuluyla işletmelerin IG Metall’e ve işverenler birliğine başvurabileceği bir model söz konusu. Bir işletme bu modele dahil olduğunda ise işçilerin taviz vermesinin örgütlenmesi hedefleniyor. Bunun karşılığında işveren, yatırım yapacağını ve işyerlerini koruyacağını taahhüt ediyor.

Böylece bu model, bölgesel toplu iş sözleşmesini (Flächentarifvertrag) aşındırmaya yönelik çeşitli stratejilerin tarihsel devamı niteliği taşıyor. Otomatik farklılaştırma, gelecek toplu sözleşmeleri (Zukunftstarifverträge) veya Pforzheim Anlaşması da bu stratejiler arasında yer alıyor. Bunların hepsi, ilgili işçilerin bölgesel toplu iş sözleşmesinin kendilerine tanıdığı haklardan daha azını elde etmesine yol açıyor.

Üstelik Büyük Toplu Sözleşme Komisyonu’nun (GTK) kendisi de modelin daha en başından itibaren ciddi riskler taşıdığına dikkat çekiyor. Örneğin belgede şu ifadeler yer alıyor: “İşçiler hemen ve kesin bir katkıda bulunurken, işverenlerin yatırım ve işletme yerlerini koruma taahhütleri çoğu zaman yalnızca sınırlı ölçüde bağlayıcıdır.” Bir başka uyarıda ise şöyle deniyor: “Şirketler, tavizler elde etmek amacıyla üretimin başka yerlere taşınması riskini stratejik olarak kullanabilir.”

12 ay için yüzde 5 ücret artışı!

İşçiler, yüksek katılımla gerçekleştirdikleri eylemlerle taleplerinin arkasında olduklarını açıkça gösterdi. Şimdi farklı bölgelerdeki toplu sözleşme komisyonları tam da buradan hareket etmeli ve işverenlerin müzakere masasındaki göz boyama taktiklerini boşa çıkarmalıdır.

Toplu sözleşme görüşmelerinin dışında VW’de dört yıl boyunca ücret artışı yapılmaması veya Mercedes-Benz’de 40 saatlik çalışma haftası gibi işveren talepleriyle karşı karşıyayız. Böyle bir ortamda, bölgesel toplu iş sözleşmesinin nasıl daha fazla etkisizleştirilebileceği üzerine müzakere edilmemelidir. IG Metall üyeleri, yeni reel ücret kayıplarını önlemek için yüzde 5 ücret artışı istediklerini açıkça ortaya koydu. IG Metall delegeleri de müzakere masasında tam olarak bu talepten hareket etmelidir.

Mevcut toplu sözleşme dönemi, yalnızca alt ücret gruplarında çalışan birçok işçi için geçimlerini sürdürebilme meselesi değildir. Aynı zamanda şirket patronları açısından da önemli bir göstergedir: 35 saatlik çalışma haftamıza veya işyerlerimize yönelik saldırılarını hayata geçirmek istediklerinde ne kadar direnişle karşılaşacaklarını gösterecektir. İşçilerin haklarını 13 toplu sözleşmenin 10’unda ellerinden almaya çalıştıklarında, VW işçileriyle ne ölçüde dayanışma içinde olacağımızı da ortaya koyacaktır.

Bu nedenle şimdi önemli olan, işyerlerinden, işyeri temsilciliklerinden ve işyeri işçi temsilciliklerinden (BR) gelecek baskıyla, 12 aylık süre için yüzde 5 ücret artışı talebini yeniden müzakerelerin temel gündem maddesi haline getirmektir.

Metal ve elektronik sanayisinde çalışan işçiler bu toplu sözleşme döneminde, yaşamlarını sürdürebilecek kadar gelir elde etmeye devam etmekten başka bir şey istemiyor. Bunun için şimdi kararlı bir şekilde mücadele etmeli ve delegelerinin arkasında durarak müzakere masasında hiçbir aldatmacaya ve oyalama taktiğine boyun eğmemelerini sağlamalıdırlar.

Otomatik farklılaştırma ne anlama geliyor?

Otomatik farklılaştırma, işverenlerin belirli bir kâr oranının altına (teorik olarak üstüne de) düşmeleri durumunda ödemeleri yeniden müzakereye açabilmeleri veya tamamen iptal edebilmeleri anlamına geliyor.

Metal ve elektronik sanayisindeki özel ödeme olan “T-Geld” buna bir örnektir. Şirketin net ciro kârlılığı (Nettoumsatzrendite), ödemenin yapılacağı yeni tarihte yüzde 2,3’ün altındaysa (veya ödeme nedeniyle yüzde 2,3’ün altına düşecekse) işveren, tek taraflı ve basit bir bildirimle bu ödemenin tamamen iptal edilmesine karar verebilir.

İşletme içi araç (betriebliches Instrument) nedir?

İşletme içi aracın amacı, „maliyetleri düşürürken aynı zamanda yatırımları, yenilikleri, işletmelerin faaliyet yerlerini ve işyerlerini güvence altına almak“ olarak açıklanıyor. Kulağa zararsız geliyor ama öyle değil.

Maliyetler, ücretlerin aşağı çekilmesi yoluyla düşürülüyor. Bu da işçiler arasındaki rekabetin teşvik edilmesiyle gerçekleştiriliyor. Örneğin farklı fabrikalara hangi ürünlerin verileceği ya da verilmeyeceği konusu, işçileri taviz vermeye zorlamak için kullanılıyor. Sonuçta kesin olan tek şey, bu rekabetin işçileri zayıflatması. Bunun dışında hiçbir şeyin güvencesi yok.