Ali Rıza Yıldırım
Fransa’da lise öğrencilerinin öğretmen eksikliği, kalabalık sınıflar ve yetersiz bütçeye karşı başlattığı eylemler ülke geneline yayıldı. 29 Eylül’deki kamu emekçileri greviyle birleşen hareket, üniversitelere de sıçradı. Polis müdahalesi ve gözaltılar gündemin merkezine otururken, hükümet ise Boyun eğmeyen Fransa LFI’yi “Gençlerin öfkesini siyasi amaçla kullanmakla” suçluyor.
İki haftayı geçen öğrenciler eylemlerinde bugüne kadar neler yaşandığına adım adım bakalım:
Eylemler 17 Eylül’de başladı
Lise öğrencilerinin 17 Eylül’de Créteil’deki Saint-Exupéry Lisesi’nde başlattığı blokaj eylemi, kısa sürede Paris banliyölerinden ülke geneline yayıldı. Öğrenciler öğretmen ve personel eksikliği, kalabalık sınıflar, aşırı yoğun ders programları, bakımsız okul binaları ve bazı dersliklerde masa gibi temel ihtiyaçların dahi bulunmamasını protesto ediyor. Clichy’deki René Auffray Lisesi’nde öğrenciler, günde on saate varan ders yükü ve öğle arasında yemek yiyememe gibi sorunlara dikkat çekmek için okulu bloke etti.
Sosyal medya da hareketin hızla yayılmasında önemli rol oynadı; TikTok, Snapchat ve Instagram üzerinden paylaşılan öğrenci videoları, Paris banliyölerindeki sorunların başka bölgelerdeki öğrenciler tarafından görünür hale gelmesini sağladı.
29 Eylül’de kamu emekçileriyle ortak eylem
Lise eylemleri, 29 Eylül’de ülke çapındaki kamu emekçileri greviyle aynı güne denk geldi. Kamu çalışanları ücret artışı ve kamu hizmetlerine daha fazla bütçe talebiyle sokağa çıkarken, liseliler de ülke genelinde blokaj ve eylem çağrısı yaptı. Sendikalar yaklaşık 170 gösteri çağrısında bulundu. İçişleri Bakanlığına göre eylemlere 206 bin kişi katılırken, CGT bu sayının 300 binden fazla olduğunu açıkladı. Böylece eğitim talepleriyle ücret ve bütçe talepleri aynı gün sokakta yan yana geldi.
30 Eylül’de ise Fransa genelinde 356 lisede birden boykot ve eylem vardı. 1 Ekim Perşembe günü bunun 400 okula yükseldiği açıklandı.
Polis şiddeti ve gözaltılar
Eylemlerin büyümesiyle polis şiddeti ve gözaltılar hareketin gündemine girdi. Saint-Ouen-l’Aumône’de bir lise blokajı sırasında bir öğrencinin polisin ateşlediği mühimmatla yüzünden yaralanmasına ilişkin görüntüler sosyal medyada yayıldı. Olayla ilgili Polis Genel Müfettişliği (IGPN) soruşturma başlattı.
30 Eylül itibarıyla polis müdahalelerinde aralarında öğrenciler ve eğitim çalışanlarının da bulunduğu 119 kişinin yaralandığı açıklandı. İki günlük süreçte 1000’in üzerinde gözaltı yapıldığı bildirildi. Öğrenciler, eylemlerinin yalnızca eğitim koşullarıyla sınırlı olmadığını, polis müdahalelerine karşı da bir tepkiye dönüştüğünü ifade ediyor.
Hükümet ise bazı eylemlerde taş, havai fişek, molotof benzeri saldırılar, yangınlar ve kamu malına zarar verilmesi gibi olayları öne çıkarıyor. İçişleri ve Eğitim bakanları, eylemlerin bir bölümünde “aşırı şiddet” yaşandığını savunuyor.
Hükümet ile LFI arasında gerilim
Tartışmanın bir başka ayağını Meclisteki güçlü sol partilerden Boyun Eğemeyen Fransa (LFI) ile Macroncu azınlık hükümeti arasındaki siyasi gerilim oluşturuyor. LFI Milletvekilleri Louis Boyard ve Clémence Guetté, 21 Eylül’de Saint-Exupéry Lisesi önünde öğrencilere destek verdi. Boyard’ın sosyal medya paylaşımı yüz binlerce kez izlendi.
Başbakan Sébastien Lecornu ve hükümet temsilcileri, LFI’yi öğrencilerin öfkesini siyasi amaçla kullanmak ve blokajları teşvik etmekle suçladı. Cumhurbaşkanı Macron da siyasetçilerin gençlerin öfkesini “kışkırtmaması” gerektiğini söyledi. LFI lideri Jean-Luc Mélenchon ise hükümetin polis müdahalesini eleştirerek partisinin şiddet çağrısı yapmadığını savundu.
Üniversitelere yayılma
1 Ekim itibarıyla Union Étudiante, yaklaşık 30 üniversite kampüsünde blokaj veya eylem olduğunu açıkladı. Paris Cité, Paris 1 Panthéon-Sorbonne, Nanterre, Poitiers, Strasbourg, Lyon 2 ve Reims gibi üniversitelerde hareketlilik bildirildi. Öğrenci örgütleri, yükseköğretimde bütçe sorunları, öğrenci yoksulluğu ve barınma gibi başlıkları gündeme taşıdı. Aynı gün yaklaşık 640 lisenin blokaj veya blokaj girişiminden etkilendiği bildirildi. Böylece birkaç hafta önce belirli liselerde başlayan hareket, liselerden üniversitelere uzanan daha geniş bir gençlik mobilizasyonuna dönüştü.
Talepler ve istişare platformu
Hükümet bir yandan kamu düzenini öne çıkararak eylemi şiddetle bastırmaya çalışırken, diğer yandan öğrencilerin eğitim taleplerine yanıt vermek çabasına girmiş görünüyor. Eğitim Bakanlığı, öğrencilerin “kaygı ve taleplerini” iletebileceği bir danışma platformu kurulacağını açıkladı. Ancak öğrencilerin talepleri yalnızca dinlenmek değil: Öğretmen açığının kapatılması, daha fazla personel, daha az kalabalık sınıflar, yenilenmiş okul binaları ve daha iyi öğrenme koşulları için somut adımlar atılması isteniyor.
Bundan sonra ne olacak?
Lise öğrencilerinin örgütlü olduğu öğrenci birliği USL, 6 Ekim Salı günü ulusal bir eylem ve gösteri günü çağrısı yaptı.
Öte yandan akaryakıt fiyatlarının artması nedeniyle toplumsal öfke ülkede de yayılıyor. Dün öğrencilerin yanı sıra bazı bölgelerde çiftçiler de eylemdeydi. Yvelines departmanına bağlı Guyancourt kentinde çiftçiler, vergi dairesinin önüne tonlarca gübre döküp, bina duvarına da sıvı püskürttüler.
Akaryakıt zamları nedeniyle Fransa eylül ayında balıkçıların eylemleriyle sarsılmıştı. Sosyal medyada 17 Ekim’e protesto çağrıları yapılmıştı.
